तोंडाचा कर्करोग: लवकर निदान, आधुनिक उपचार आणि आशेचा किरण

लेखक: डॉ. सुमित शाह
DNB (Gen Surgery), DNB (Surgical Oncology), FACS
Fellow, Advanced Robotic Surgery – Cleveland Clinic, USA
संचालक, प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, मार्केट यार्ड, पुणे
50-बेड NABH मान्यताप्राप्त हॉस्पिटल | लेव्हल-3 ICU | 2 मॉड्युलर ऑपरेशन थिएटर

तोंडाचा कर्करोग हा भारतातील पुरुषांमध्ये सर्वात जास्त आढळणारा कर्करोग असून महाराष्ट्रात, विशेषतः पुणे आणि परिसरात, याचे प्रमाण अत्यंत चिंताजनक आहे. प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, मार्केट यार्ड येथे आम्ही दर आठवड्याला अनेक नवीन रुग्ण पाहतो आणि यातील सर्वात मोठी खंत ही आहे की जवळपास 80 टक्के रुग्ण तिसऱ्या किंवा चौथ्या टप्प्यात उपचारासाठी येतात.

याचे प्रमुख कारण म्हणजे सुरुवातीची लक्षणे दुर्लक्षित करणे आणि “साधी जखम आहे, आपोआप बरी होईल” हा धोकादायक गैरसमज. प्रत्यक्षात, जर तोंडाचा कर्करोग पहिल्या टप्प्यात ओळखला गेला, तर आधुनिक उपचारांनी तो 90 टक्क्यांहून अधिक प्रमाणात पूर्णपणे बरा होऊ शकतो. त्यामुळे घाबरण्याची नव्हे, तर जागरूक राहण्याची आणि वेळेत पावले उचलण्याची गरज आहे.

कर्करोगाची कारणे आणि प्रतिबंध

या कर्करोगाचे सर्वात मोठे कारण तंबाखू, गुटखा, मावा, खैनी आणि सुपारीचे सेवन हे आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने सुपारीला देखील प्रथम श्रेणीचा कर्करोगकारक घटक म्हणून घोषित केले आहे.

• रासायनिक आघात: तंबाखू आणि सुपारीमुळे तोंडातील पेशींवर सतत रासायनिक आघात होतो, ज्यामुळे आधी Submucous Fibrosis सारखी पूर्व-कर्करोग स्थिती निर्माण होते आणि कालांतराने त्याचे कर्करोगात रूपांतर होते.

• मद्यपानाचा प्रभाव: मद्यपानासोबत तंबाखूचे सेवन केल्यास हा धोका पंधरा पटींनी वाढतो.

• इतर घटक: HPV-16 नावाचा विषाणू, विशेषतः तरुणांमध्ये जिभेच्या मागील भागाच्या आणि टॉन्सिलच्या कर्करोगासाठी कारणीभूत ठरत आहे. तसेच, तीक्ष्ण दात किंवा अयोग्य डेन्चरमुळे एकाच जागी सतत होणारी जखमदेखील घातक ठरू शकते.

• प्रतिबंध: तंबाखू सोडल्यानंतर पाच वर्षांच्या कालावधीत कर्करोगाचा धोका जवळपास पन्नास टक्क्यांनी कमी होतो, म्हणून व्यसन सोडणे हीच सर्वात प्रभावी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आहे.

लक्षणे आणि निदानाची महत्त्वाची पावले

तोंडाचा कर्करोग सुरुवातीला पूर्णपणे वेदनारहित असतो. खालील लक्षणे धोक्याची घंटा आहेत:

• तोंडात पांढरा किंवा लाल चट्टा जो खरवडून जात नाही.

• तोंड उघडण्यास त्रास होणे.

• जिभेवर, गालाच्या आतल्या बाजूला किंवा ओठांवर तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ न भरणारी जखम किंवा गाठ.

• गिळताना त्रास होणे किंवा आवाजात बदल होणे.

• विनाकारण दात हलणे किंवा कान दुखणे (कानाचा रिपोर्ट सामान्य असताना).

• मानेवर येणारी गाठ.

सुवर्ण नियम: दोन आठवड्यांच्या औषधोपचाराने बरी न होणारी प्रत्येक जखम बायोप्सीसाठी पात्र असते. बायोप्सी म्हणजे कर्करोग झाल्याचे निदान नव्हे, तर अचूक निदानासाठीची वैज्ञानिक खात्री आहे.

आधुनिक उपचार पद्धती: प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटरचे योगदान

आमच्या उपचारांचा दृष्टीकोन त्रिसूत्री आहे: कर्करोगाचे संपूर्ण आणि सुरक्षित उच्चाटन, चेहऱ्याचे सौंदर्यशास्त्र जपणे आणि महत्त्वाच्या कार्यांची पुनर्रचना.

• Trans-Oral Robotic Surgery (TORS): da Vinci रोबोटच्या मदतीने तोंडावाटे ट्यूमर काढला जातो. यामुळे चेहऱ्यावर बाहेरून कोणताही व्रण येत नाही, रुग्णालयातील मुक्काम कमी होतो आणि रिकव्हरी जलद होते.

• मायक्रोव्हॅस्कुलर रीकन्स्ट्रक्शन: ज्या रुग्णांमध्ये जबड्याचे हाड काढणे अपरिहार्य असते, तेथे पायातील हाडाचा वापर करून नवीन जबडा तयार केला जातो, ज्यामुळे रुग्ण पुन्हा चावून जेवू शकतो.

कर्करोगाचे टप्पे आणि उपचारांचे यश

• पहिला टप्पा: ९० टक्क्यांहून अधिक जगण्याचे प्रमाण (केवळ शस्त्रक्रियेने उपचार शक्य).

• दुसरा टप्पा: ७० ते ८० टक्के जगण्याचे प्रमाण.

• तिसरा व चौथा टप्पा: शस्त्रक्रिया, रीकन्स्ट्रक्शन, रेडिएशन आणि किमोथेरपीची एकत्रित गरज (४० ते ५५ टक्के रुग्ण पाच वर्षांपेक्षा जास्त काळ जगतात).

प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूटची वैशिष्ट्ये

१. NABH मान्यता: ५०-बेडचे रुग्णालय, जे भारत सरकारच्या ६०० हून अधिक गुणवत्ता मानकांची पूर्तता करते.

२. तज्ज्ञ मार्गदर्शन: OPD पासून ICU पर्यंत प्रत्येक रुग्णाची तपासणी थेट डॉ. सुमित शाह यांच्याकडून केली जाते.

शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट:

तोंडाचा कर्करोग टाळता येण्याजोगा आहे. तंबाखू, गुटखा, मावा आणि सुपारीचे सेवन आज आणि आत्ताच थांबवा. जर लक्षणे दिसली, तर घाबरून वेळ वाया घालवू नका. पहिल्या टप्प्यावर येणारा रुग्ण हा डॉक्टरांसाठी सर्वात आवडता रुग्ण असतो, कारण त्याला पूर्णपणे बरे करून घरी पाठवण्याची खात्री आम्ही देऊ शकतो.

संपर्क: प्रोलाइफ कॅन्सर सेंटर अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट, मार्केट यार्ड, पुणे – 411037

अपॉइंटमेंटसाठी फोन: 9607079019